Herkent u stress bij uw hond?

De ene hond laat heel duidelijk zien wat hij van een situatie vind, de andere is een binnenvetter en laat niet zoveel merken. Beide honden gebruiken dezelfde taal, namelijk lichaamstaal. Herkent u wanneer uw hond gestrest is? In dit artikel beschrijf ik de voorkomende signalen van honden en wat u met deze informatie kunt doen.

 

 

De signalen: waar komen ze vandaan?

Honden gebruiken dus lichaamstaal om te communiceren. Zo zijn er stresssignalen, maar ook kalmeringssignalen. 

Net zoals bij ons mensen is lichaamstaal onbewust gedrag. Een hond die stress heeft is onder andere adrenaline aan het aanmaken. Adrenaline zorgt voor een verhoogde hartslag en bloeddruk en daardoor ook een verhoogde lichaamstemperatuur. De lippen en bek worden droger en alle spieren spannen zich aan. Het lichaam gaat in een 'survival' staat. Een hijgende hond is dus niet bewust aan het hijgen, het lichaam probeert het lichaam af te koelen. Een tongelende hond (met de tong over de neus likken) is niet bewust zijn neus aan het likken, hij bevochtigd zijn lippen. Dit zijn twee voorbeelden van stresssignalen.

 

Stress en kalmeringssignalen worden niet alleen beïnvloed door adrenaline. Er zijn nog veel meer hormonen en emoties van de hond die ervoor zorgen dat een hond stress ervaart aan een situatie. Wetenschappers zijn op dit moment nog vollop aan het onderzoeken wat de werking van bepaalde hormonen nu precies is en wat voor emoties honden ervaren. 

 

Kalmeringssignalen zijn er als kalmering van zichzelf, maar ook andere individuen. Een gapende hond kan zichzelf aan het kalmeren zijn, maar zegt daarmee ook tegen de ander dat hij moet kalmeren. Een hond die zich uitschudt is letterlijk de stress van zich af aan het schudden. Dit laat ook gelijk zien dat je de signalen dus in context moet zien. Een hond met een natte vacht schudt zich niet uit omdat hij stress heeft, maar omdat hij het water uit zijn vacht wil slaan. 

 

Welke signalen zijn er?

Het is goed om te weten waar je naar moet kijken om te weten of je hond stress ervaart in een situatie en hoeveel. Signalen zijn er in veel soorten en maten. Om de signalen te kunnen indelen is er een 'escalatieladder' uitgevonden. Deze ladder laat zien hoeveel stress een hond ervaart en hiermee kan ingeschat worden wanneer een hond over zou kunnen gaan tot agressie. Zoals een echte ladder heeft ook deze ladder stapjes. Een hond hoeft niet alle stappen te nemen om over te gaan op agressie, afhankelijk van hoeveel stress de prikkel geeft kan de hond zomaar van verstarren naar bijten gaan zonder eerst te grommen. Dit heeft ook veel te maken met leerervaringen van de hond in het verleden.

 

Hierbij de stresssignalen op volgorde van de escalatie ladder waarbij groen nog in de veilige zone zit en oranje en rood gevaarlijk worden voor de omstanders.

 

Overspronggedrag

Snuffelen terwijl de hond naar de prikkel kijkt

Krabben aan zichzelf

Intentiebeweging

 

Signalen van beginnende stress

Tongelen

Wegkijken of wegdraaien

Ogen sluiten of langzaam knipperen

Langzame motoriek

Lagere houding van oren en staart 

Gapen 

 

Reacties bij aanhoudende stress

Hijgen

Natte pootjes van zweet

Kwijlen

Trillen

Whale eye (veel oogwit te zien)

Vocaliseren (blaffen, piepen, janken)

Afschudden van stress 

Vluchten 

 

Klaarmaken voor de aanval

Verstarren

Alle spieren staan aangespannen

Bek sluiten

 

Laatste waarschuwing

Grommen

Tanden ontbloten

Snappen

Uitvallen

 

De aanval

(herhaaldelijk) bijten

Vasthouden 

 

De praktijk

Wat kunnen we nu met deze informatie? De-escaleren! Op het moment dat een hond lichte stress laat zien is het verstandig om afstand te gaan nemen van hetgeen hem deze stress laat ervaren. Bijvoorbeeld een andere hond, verkeer of misschien ben je de hond met een borstel aan het kammen. Het is voor de hond belangrijk om niet in het geel of zelfs rood te komen, omdat een hond leert van succeservaringen. Het nadeel van uit- of aanval gedrag is dat dit vaak zelfbelonend gedrag is en de hond zal sneller voor gedrag kiezen wat in het verleden gewerkt heeft.

 

Komt een hond toch in de gele of oranje gedragingen is het nog belangrijk om je eigen gedrag of het gedrag van een ander te stoppen. Stop ook alle vorm van correctie mocht je deze methode gebruiken om je hond te trainen of op te voeden. (Waarom het gebruik van correcties niet mijn advies is zal ik in een latere blog beschrijven). 

Als voorbeeld: een hond die gromt is zijn laatste waarschuwing aan het geven. Zou je een grommende hond verbaal of fysiek corrigeren is de kans nog groter dat hij doorschiet in de aanval. Zoals eerder gezegd leert een hond van zijn ervaringen.  Ook leert hij hiervan dat er niet geluistert wordt naar zijn waarschuwingen. Dit betekent voor hem dus dat hij die stap net zo goed volledig kan overslaan. Door jouw correctie waarschuwt jouw hond niet meer, maar gaat hij gelijk over in agressie. De kans op bijtincidenten wordt bij deze hond dus aanzienlijk hoger.

 

 

Oefening

Om goed uw hond te kunnen lezen is het belangrijk te oefenen op het herkennen van deze signalen. Sommige honden laten de signalen zo subtiel of zo snel zien dat je ze makkelijk mist. Zelfs als profesional speel ik filmpjes soms op slowmotion af om goed te kunnen zien wat er precies gebeurt bij een hond. Het opzoeken en kijken van filmpjes op youtube kan hierbij een grote hulp zijn. Ook bij scrollen op facebook reels van honden zie je een scala aan signalen, probeer ze eens te spotten.

 

Om je op weg te helpen heb ik hieronder een filmpje in twee delen waarbij heel duidelijk met beeldmateriaal wordt uitgelegd wat je precies kunt zien:

https://www.youtube.com/watch?v=Z86Ltb5fNxk

https://www.youtube.com/watch?v=Vco0XGLTATY

 

 

 

Controle behoefte bij de hond

 

Controle behoefte van de hond

 

Wij mensen bepalen vaak alles in het leven van een hond: wanneer ze naar buiten gaan, wanneer ze eten, wanneer ze aandacht krijgen en er zijn nog veel meer dingen waar een hond geen invloed op heeft. Maar dat kan anders!

Wat betekent het nu dat uw hond een behoefte aan controle heeft? Hoe kunt u dit invullen in het leven van uw hond? In dit artikel leg ik uit wat dit betekent en geef ik tips over hoe u dit kunt gebruiken in het dagelijkse leven om het welzijn van uw hond te optimaliseren.

 

 

Wat wil het zeggen?

Vroeger werd gedrag dat vaak te maken heeft met een behoefte aan controle verward met rangorde en dominantie. Een hond die liet zien wat hij wilde, werd al gauw bestempeld als ‘de baas willen zijn’. Tegenwoordig denken we daar anders over, met behulp van recente wetenschappelijke onderzoeken. De behoefte aan controle heeft dan ook alles te maken met hoe sterk een hond in zijn schoenen staat. Een onzekere hond heeft vaak meer behoefte aan controle dan een hond die zelfverzekerd is. Ook de levensfase van een hond kan bepalend zijn hoeveel controlebehoefte er is. Een pup is vanzelfsprekend onzekerder dan een volwassen stabiele hond.

Vergelijk dit maar eens met onze eigen situatie. Als je al tien jaar ervaring hebt bij het bedrijf waar je werkt en er komt een lastige situatie die opgelost moet worden, zul je niet snel gestrest raken. Je weet wat je doet en hebt de situatie onder controle. Je bent zelfverzekerd en kunt wel tegen een stootje. Als je niet gewend bent om te spreken voor een groep en je wordt zonder enige vorm van voorbereiding ineens voor een groep gezet om te spreken, heb je de situatie totaal niet onder controle en voel je je onzeker. Je ervaart stress. Zo is het ook voor een hond: een hond die voelt dat hij de situatie onder controle heeft, voelt zich zekerder en is dus minder gestrest.

Dat een hond controle nodig heeft in zijn leven, heeft niets te maken met het sturen van zijn eigenaar of altijd maar zijn zin krijgen. Voor een hond gaat het erom dat hij de vrijheid krijgt om keuzes te maken en dat het leven een vorm van voorspelbaarheid heeft, zodat hij niet voor onverwachte verrassingen komt te staan. Regelmaat en routine zijn dus ook belangrijke elementen in het leven van een hond.

 

Hoe kunt u zien of uw hond meer controle nodig heeft?

Vraagt u zich af of u wel voldoet aan de behoefte van uw hond wat betreft het geven van controle? Om deze vraag te beantwoorden is het belangrijk om nuance te brengen in de situatie. De behoefte aan controle is namelijk erg situatieafhankelijk.

Als voorbeeld: u heeft een hond die goed gesocialiseerd is. Hij is vriendelijk naar mensen en ervaart helemaal geen stress bij het ontmoeten van mensen, zowel in huis als buitenshuis. De socialisatie is goed verlopen en voorzichtig aangepakt. De hond ervaart geen spanningen bij het zien van nieuwe dingen. Helaas is de hond een keer aangevallen door een andere hond, waardoor vreemde honden wel spannend zijn geworden. De hond in dit voorbeeld voelt alsof hij alles onder controle heeft, totdat hij een andere hond tegenkomt. Elke ontmoeting geeft stress en angst.

Normaal gesproken heeft deze hond weinig behoefte aan controle, maar bij het ontmoeten van een andere hond ineens wel. U kunt hier als eigenaar niet altijd iets aan doen, omdat u in deze situatie ook afhankelijk bent van een andere hond en zijn eigenaar. Daarom is het belangrijk om niet té kritisch te zijn naar uzelf. Wel is het natuurlijk goed om uit te zoeken hoe u deze situaties makkelijker kunt maken voor uw hond; hierover zal een ander artikel verschijnen.

U kunt dus zien of uw hond voldoende controle, regelmaat en voorspelbaarheid ervaart aan de mate van stress die wordt ervaren in een situatie. Nogmaals: een hond die alles onder controle heeft, voelt geen stress. Let dus per situatie goed op het gedrag van uw hond en de signalen die hij geeft, en zoek naar manieren om uw hond meer zekerheid te geven.

Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat een hond zoveel controle overneemt, omdat de behoefte zo groot is, dat dit probleemgedrag veroorzaakt. Een voorbeeld hiervan is een hond die blaft om aandacht te krijgen en dit zo ver doorontwikkelt dat hij al begint zodra u ’s avonds op de bank ploft en de tv aanzet, en pas stopt als u naar bed gaat. Ook vormen van agressie kunnen voortkomen uit een te grote behoefte aan controle. Als dit het geval is, kunt u het beste een gediplomeerde gedragstherapeut inschakelen om u te helpen met dit probleem.

 

In de praktijk

Ik hoor u de vraag stellen: maar hoe dan? Zoals aangegeven draait het gevoel van controle om keuzes maken, voorspelbaarheid en regelmaat.

Zorg dus voor een begrijpelijke routine voor uw hond, zeker als deze nog jong is. Dit wil niet zeggen dat elke dag precies hetzelfde moet verlopen, op precies dezelfde tijden; het komt niet op de minuut aan. Wat helpt, is om bepaalde handelingen of gebeurtenissen op dezelfde manier te laten verlopen. De meesten van ons zijn van nature ook gewoontedieren en doen veel dingen op dezelfde manier. Dit helpt een hond om de dag beter te begrijpen.

Waar een hond veel voldoening uit haalt, is het maken van keuzes in het leven. Probeer dit toe te laten waar dat mogelijk is. Laat hem bijvoorbeeld kiezen welk kluifje hij die dag wil. U zult merken dat uw hond hier dolgelukkig van wordt, en u zult zelfs zien dat uw hond de ene dag iets anders kiest dan de andere dag. 

U kunt hem ook de route van de wandeling laten bepalen, als u hier tijd voor heeft natuurlijk. Wij denken vaak dat een hond een strand- of boswandeling zou kiezen als hij die keuze heeft. Veel honden kiezen juist voor een wandeling door de woonwijk; hier hangen namelijk veel geuren en honden onderzoeken de wereld graag via hun neus. 

Een andere manier om controle te geven aan de hond is door te spelen wanneer hij hierom vraagt, of hem te aaien wanneer de hond hier behoefte aan heeft. Ook hier moet met nuance naar gekeken worden. Het is begrijpelijk dat we soms nu eenmaal even bezig zijn en geen tijd hebben voor de hond, maar als dit niet het geval is en de hond om aandacht komt vragen, probeer dan te voldoen aan zijn behoefte.

U kunt uw hond ook keuzevrijheid geven in ligplaatsen door meerdere plekken aan te bieden waar hij kan slapen, bijvoorbeeld een bench en een mand. Zeker in situaties waarin u visite ontvangt, is het fijn dat uw hond zelf kan kiezen waar hij verblijft. De hond zal namelijk de plek kiezen waar hij zich het meest veilig voelt.

Elke situatie en elk gezin is anders. Daarom is het goed om per situatie te kijken wat lukt en wat uw hond nodig heeft. Het welzijn van uw hond stijgt enorm wanneer hij meer keuzevrijheid krijgt en wanneer het leven zo voorspelbaar mogelijk voor hem wordt gemaakt.

Vraagt u zich na het lezen van dit artikel af hoe u dit kunt toepassen in het leven van uw hond en heeft u hierbij hulp nodig? Door vier privélessen te volgen bij Canine Compass kunnen we samen kijken naar de invulling van dit concept.

 

Bronnen:

“The Voice of Choice: A Scoping Review of Choice-Based Animal Welfare Studies” –Rust, K., Clegg, I., Fernandez, E.J., et al. (2024)

“Choice, control, and animal welfare: definitions and essential inquiries” –Englund & Cronin (2023)

Born to Choose: The Origins and Value of the Need for Control. -Leotti, L. A. et al. (2010). Trends Cogn Science, 14, 10, p. 457–463